Έθιμα και Γιορτές

Το Πάσχα στην Κάσο ακολουθεί την ορθόδοξη παράδοση, εμπλουτισμένη με τοπικά έθιμα. Το Σάββατο του Λαζάρου, παιδιά ντύνουν έναν συνομήλικό τους στα λευκά και τον στολίζουν με στεφάνια λουλουδιών («ζωλιές»), γυρνώντας τα σπίτια τραγουδώντας το τραγούδι του Λαζάρου. Τη Μεγάλη Πέμπτη, τα κορίτσια μαζεύουν αγριολούλουδα και μαργαρίτες για να στολίσουν τον Επιτάφιο.

Το μεσημέρι του Μεγάλου Σαββάτου, οι κτηνοτρόφοι σφάζουν τα ζώα για να ετοιμαστούν ο «οφτός» αμνός στον παραδοσιακό φούρνο και οι «μπούστιες» (γεμιστά εντόσθια), ενώ οι νοικοκυρές ζυμώνουν τις παραδοσιακές «τούρτες» με μυζήθρα στους κοινόχρηστους ξυλόφουρνους της γειτονιάς. Πριν την Ανάσταση, νέοι περιφέρονται στα σοκάκια κουδουνίζοντας κουδούνια για να ξυπνήσουν το χωριό, και το βράδυ της Δευτέρας του Πάσχα καίγεται συμβολικά το ομοίωμα του Ιούδα στην πλατεία. Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, οι οικογένειες επισκέπτονται τα νεκροταφεία για μνημόσυνο και κόλλυβα.

Την περίοδο της Αποκριάς εμφανίζονται στην Κάσο τα «μουσκάρια»: μεταμφιεσμένες φιγούρες, συνήθως μεγαλύτεροι σε ηλικία άνδρες, με παλιά ρούχα και προσωπίδες από χαρτόνι ή δέρμα ζώου, που γυρνούν το νησί χωρίς να αποκαλύπτουν την ταυτότητά τους, αφήνοντας τους κατοίκους να μαντέψουν ποιοι κρύβονται από πίσω. Στο τραπέζι της περιόδου κυριαρχούν οι μυζηθρόπιτες —τηγανητές πίτες με μυζήθρα και μέλι— και οι ξυλοκοπίτες.

Την άνοιξη αναβιώνει σε ορισμένες γειτονιές το έθιμο των «κουνιών»: ανύπαντρα κορίτσια στολίζουν με λουλούδια μια κούνια κάτω από μια ελιά, γύρω από την οποία συγκεντρώνονται οι νέοι του χωριού —μια παλιά αφορμή για γνωριμία και προξενιό. Διατηρείται επίσης το έθιμο του «Κλήδονα»: ανύπαντρες γυναίκες μαζεύουν σιωπηλές νερό από πηγάδι, και ερμηνεύουν το πρώτο όνομα που θα ακούσουν την επόμενη μέρα ως προμήνυμα του μελλοντικού συζύγου.

Ο παραδοσιακός κασιώτικος γάμος διαρκεί δύο ημέρες και κινητοποιεί ολόκληρο το χωριό. Η οικογένεια της νύφης ετοιμάζει τα «κανίσκια» —δίσκους με εκατοντάδες παραδοσιακά γλυκά, όπως κουραμπιέδες και μοσχοπούγκια— ενώ η οικογένεια του γαμπρού ετοιμάζει τα «φορεματάκια» με το νυφικό και τα προσωπικά είδη της νύφης. Το απόγευμα του γάμου, μουσικοί επισκέπτονται το σπίτι του γαμπρού τραγουδώντας αυτοσχέδιες μαντινάδες, και μετά το μυστήριο συγγενείς κρεμούν χρυσαφικά στη νύφη.

Η οικογένεια της νύφης αναλαμβάνει παραδοσιακά το κόστος του γλεντιού, ενώ η οικογένεια του γαμπρού τα έξοδα της εκκλησιαστικής τελετής. Το επόμενο πρωί ακολουθεί μικρότερο, πιο οικογενειακό γεύμα. Το έθιμο διατηρεί έντονα μητριαρχικά στοιχεία: παραδοσιακά ο άνδρας εγκαθίστατο στο σπίτι της συζύγου του, απόρροια της ναυτικής παράδοσης του νησιού, όπου οι άνδρες έλειπαν συχνά μήνες στη θάλασσα.

Σε γιορτές και εκδηλώσεις, μέλη του Συλλόγου και κάτοικοι του νησιού φορούν την παραδοσιακή κασιώτικη φορεσιά, διατηρώντας ζωντανή μια πολύτιμη πτυχή της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Παράλληλα, οι παραδοσιακοί χοροί και τα κασιώτικα τραγούδια συνοδεύουν τα πανηγύρια και τις γιορτές, μεταφέροντας από γενιά σε γενιά τη μουσική παράδοση του νησιού.

Τους καλοκαιρινούς μήνες η Κάσος γεμίζει ζωή, καθώς εκατοντάδες Κασιώτες της διασποράς επιστρέφουν στο νησί για διακοπές και για να συμμετάσχουν στις τοπικές γιορτές. Η περίοδος αυτή αποτελεί το αποκορύφωμα της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής του νησιού, με πλήθος εκδηλώσεων, πανηγυριών και οικογενειακών συναντήσεων.